Norðurlöndin ABC

 

Alþjóðleg samvinna. Mikilvægt ártal í alþjóðlegri samvinnu er árið 1999. Þá var haldið aukaþing undir nafninu UNR-Eystrasalts-þingið í Helsinki. Á þinginu fengu ungliðahreyfingar stjórnmálaflokka í Eystrasaltsríkjunum og á Norðurlöndum tækifæri til að hittast og skiptast á skoðunum. Síðan hefur fulltrúum frá ungliðahreyfingum í Eystrasaltsríkjunum verið boðið á þing UNR og á árinu 2005 var haldinn forsætisnefndarfundur í Pärnu þar sem samin var sameiginleg ályktun þess efnis að bæta samstarfið.

Álandseyjar. EINKENNI: Fjöll, engi og furuskógur á 6757 eyjum mitt á milli Svíþjóðar og Finnlands. ÍBÚAR: 28.000. TUNGUMÁL: Sænska er opinbert tungumál. SJÁLFSSTJÓRN: Álandseyjar er sjálfstjórnarsvæði sem tilheyrir Finnlandi. Í þeim málaflokkum sem  Álandseyjar hafa eigin lög eru þær í reynd eins og sjálfstæð þjóð. TEKJULIND: Skipaútgerð og ferjur, ferðaþjónusta, fullvinnsla landbúnaðar- og fiskafurða.

Danmörk. EINKENNI: Landið er flatt og án fjalla en býr þess í stað yfir frjósamri jörð sem er nýtt til hins ýtrasta. ÍBÚAR: 5,5 milljónir. TEKJULIND: Olía og önnur orka, lyfjaiðnaður, landbúnaður, skipaútgerð og upplýsingatækni.

Embættismannanefndir: Í embættismannanefndunum eru embættismenn landanna og undirbúa þær og fylgja eftir erindum Ráðherranefndarinnar. Embættismannanefndirnar eru tíu og vinna með 1) atvinnumál, 2) orku- og efnahagsmál og byggðastefnu, 3) menningarmál, 4) fiskveiðar, fiskeldi, landbúnað, matvæli og skórgrækt, 5) umhverfismál, 6) félags- og heilbrigðismál, 7) menntun og rannsóknir,8) efnahags- og fjármál og 10) lagasamstarf. Innan embættismannanefndanna er oft unnið í vinnuhópum.

Flokkahópar. Fulltrúar í Norðulandaráði vinna saman yfir landamæri í fjórum flokkahópum. Flokkahóparnir eru flokkahópur sósíaldemókrata, flokkahópur íhaldsmanna, flokkahópur miðjumanna og flokkahópur vinstrisósíalista og græningja. Í hverjum flokkahópi verða að vera fimm fulltrúar hið minnsta frá a.m.k. þremur löndum.

Finnland. EINKENNI: Vötn, skógar, farsímar, múmínálfar og hönnun. ÍBÚAR: 5,5 milljónir. TUNGUMÁL: Bæði sænska og finnska eru opinber tungumál. Sænskur minnihluti býr í Finnlandi. TEKJULIND: Skógrækt, framleiðsla tæknivara, málmiðnaður og farsímar.

FNF. Samtök Norrænu félaganna leiðir starf Norrænu félaganna í Norðurlöndunum fimm og á sjálfstjórnarsvæðunum þremur. Norrænu félögin vinna að auknu norrænu samstarfi á sviði atvinnu- og efnahagslífs, menningar, menntunar, umhverfis og fjölmiðlunar. Hlutverk FNF er að samhæfa og styðja við þetta starf. FNF vinnur með Norrænu ráðherranefndinni og Norðurlandaráði að því að samhæfa samstarfið milli frjálsra samtaka á Norðurlöndunum og opinberra norrænna samvinnustofnana.

FNUF. Samtök ungliðahreyfingar Norrænu félaganna (FNUF) er samstarfsvettvangur fyrir ungmennadeildir Norrænu félaganna eða samsvarandi félög á Norðurlöndunum og á sjálfstjórnarsvæðunum. FNUF á áheyrnarfulltrúa í forsætisnefndinni. Skrifstofa FNUF er hjá Pohjola-Norden Ungdomsförbund í Helsinki. 

Færeyjar. EINKENNI: 18 eyjar, ófrjótt land með þverhníptum björgum, grasi vaxnar hæðir og enginn náttúrulegur skógur. ÍBÚAR: 48.300.  TEKJULIND: Fiskveiðar, ferðaiðnaður og ullarframleiðsla.

Grænland. EINKENNI: Stærsta eyja í heimi, þakin jöklum, lítið ræktanlegt land. ÍBÚAR: 57.000. TEKJULIND: Sel- og hvalveiðar, fiskveiðar, veiðar, ferðaþjónusta og námuvinnsla.

Ísland. EINKENNI: Í norðuhluta Atlandshafs, eldfjallaeyja með heita hveri og dramatíska náttúru, svæði þakin hrauni og jökla. Strjálbýlt, eitt prósent landsins ræknanlegt. ÍBÚAR: 308.000. TEKJULIND: Fiskveiðar og fiskafurðir, áliðnaður, og járnblendi, vaxandi líftækni, hugbúnaðargerð og ferðþjónusta.

Kvenir (kvensk/finsk: kveeni; norðursamísk: kveanat/láddelažžat) er norskur þjóðernisminnihlutahópur sem á rætur að rekja til finnskra bænda og sjómanna sem fluttu frá Norður-Finnlandi til Svíþjóðar og Norður Noregs á 19. og 20. öld. Kvenir fengu viðurkenningu sem þjóðernisminnihluti árið 1998 og 2005 fékk tungumál þeirra, kvenska, stöðu minnihlutamáls í Noregi. Ungmennasamband norska Kvenasambandsins, Kveeninuoret – Kvenskt unmennatengslanet hefur áheyrnarfulltrúa á þingi UNR og er hann fulltrúi fyrir kvenska minnihlutann í Noregi. 

Noregur. EINKENNI: Fjöll, skógar og mýrar. Aðeins þrjú prósent landsins err ræktanleg. ÍBÚAR: 4.7 milljónir. TEKJULIND: Olíuframleiðsla og –útflutningur, jarðgas, málmiðnaður, skipaútgerð og ferðaþjónusta.

Norðurlandaráð. Norðurlandaráð var stofnað 1952 og er samstafsvettvangur fyrir þjóðþing á Norðurlöndum. Í ráðinu sitja 87 þjóðkjörnir fulltrúar fyrir löndin fimm og sjálfstjórnarsvæðin þrjú. Ekki er kosið beint til Norðurlandaráðs heldur eru fulltrúarnir þingmenn af þjóðþingum landanna og eru valdir af þinginu í samræmi við tillögur flokkahópanna. Ráðið er einstakur vettvangur þar sem þingmönnum og stjórnarliðum gefst kostur á að hittast og taka þátt í umræðum um mikilvæg norræn málefni á árlegum þingum. Norðurlandaráð er leitt af forsætisnefnd og þing ráðsins eru haldin á haustin. Daglegt pólitísk starf Norðurlandaráðs er í höndum nefnda og flokkahópa. Skrifstofa Norðurlandaráðs er á sama stað og skrifstofa Norrænu ráðherranefndarinnar í Kaupmannahöfn. Starfsem UNR er fjámögnuð af Norðurlandaráði.

Norræna barna- og æskulýðsnefndin – NORDBUK (hét fram til 01.03. 2006 NUK,Norræna barna- og æskulýðsnefndin). NORDBUK er ráðgefandi samræmingaraðili Norrænu ráðherranefndarinnar um norræn og alþjóðleg málefni sem varða börn og unglinga. Hlutverk NORDBUK er að auka þekkingu og skilning á menningarlegum, pólitískum og félagslegum aðstæðum barna og unglinga á Norðurlöndunum og auka norrænt samstarf á þessum sviðum. NORDBUK ber einnig ábyrgð á samræmingu norrænna æskulýðsrannsókna. NORDBUK veitir árlega 3,8 milljónir danskra króna í styrk til félaga og verkefna tengdum æskulýðsstarfi. Í NORDBUK eru 13 fulltrúar, tveir frá hverju landi og einn frá hverju sjálfstjórnarsvæði. Einnig er einn áheyrnarfulltrúi í nefndinni á vegum samísku ungliðahreyfingarinnar. Fulltrúarnir tveir frá aðildarlöndunum fimm eru annars vegar á vegum stjórnvalda og hins vegar á vegum ungliðahreyfinganna.

Ráðherranefndin. Norræna ráðherranefndin var stofnuð 1971 og er samstarfsvettvangur norrænu ríkisstjórnanna. Forsætisráðherrarnir bera endanlega ábyrgð á Norrænu ráðherranefndinni. Þeir hafa þó falið samstarfsráðherrum Norðurlanda og Norrænu samstarfsnefndinni að sjá um daglega samhæfingu opinbers samstarfs landanna. Norræna ráðherranefndin er ekki ein nefnd heldur margar ráðherranefndir. Formennska í Norrænu ráðherranefndinni er til eins árs í senn og skiptast Norrænu ríkin á um að fara með formennskuna. Ákvarðanir Norrænu ráðherranefndarinnar verða að vera einróma.

Sendinefndir. Norrænu þingin tilnefna samalagt 87 fulltrúa til Norðurlandaráðs. Danmörk, Finland, Noregur og Svíþjóð eru með 20 fulltrúa hvert. Í sendinefnd Dana eru innifaldir tveir fulltrúar frá Færeyjum og tveir frá Grænlandi. Í sendinefnd Finnlands eru innfaldir tveir fulltrúar frá Álandseyjum. Ísland á 7 fulltrúa.

Styrkir. Á heimasíðu norðurlandaráðs eru tenglar til ýmissa styrkja fyrir norræna starfsemi og samvinnu.

Svíþjóð. EINKENNI: Vötn, fljót, gríðarstórir barrskógar. Stærst Norðurlandanna, framleiðir gæðabíla, járn og stál. ÍBÚAR: 9,1 milljón. TEKJULIND: Svíðjóð flytur út mikið af vörum og þjónustu. Stærstu útflutningsgreinarnar eru raftækni, vélar, bílar, pappír, járn og stál.

Vestnorræna ráðið er samstarfsvettvangur fyrir íslenska, grænlenska og færeyska þjóðþingið. Ráðið var stofnað 1985 og skrifstofa þess er á Alþingi Íslendinga.

www.norden.org er netfang Norðurlandaráðs og þar er einnig að finna upplýsingar um UNR undir norden.org/unr.